• De warmte en de straling breken de kankercellen af.
• Gezonde cellen worden juist niet aangetast, zoals wel gebeurt bij andere vormen van bestraling zoals röntgenstraling.

 De doorbloeding van tumoren is doorgaans gebrekkig, waardoor het effect van chemotherapie en bestraling geringer is dan gewenst. Hyperthermie verbetert de bloedcirculatie naar de tumor(en) en de uitzaaiingen, en verhoogt op die manier de effectiviteit van chemotherapie, hormoontherapie en/of bestraling. Hyperthermie voorkomt dat het door chemotherapie of bestraling beschadigd DNA van kankercellen zich weer kan herstellen. Hierdoor maakt hyperthermie deze behandelingen een stuk effectiever. 
Dit laatstgenoemde effect van hyperthermie is in 2011 in het wetenschappelijk tijdschrift Proceedings of the National Academy of Science (PNAS) gepubliceerd. Het bewuste onderzoek is uitgevoerd door het AMC en het Erasmus MC. Hyperthermie verhoogt de concentratie van bepaalde eiwitten (HSP – Heat Shock Proteins). Deze eiwitten prikkelen het immuunsysteem om effectiever kankercellen aan te vallen. Bovendien maken ze de kankercellen ook meer gevoelig voor de natuurlijke afweer van het lichaam.

Welke vormen van Hyperthermie zijn er?

Er bestaan twee hoofdvormen van warmte-therapie:

1. Gericht op het gehele lichaam.
2. Gericht op een deel van het lichaam.

Hyperthermie voor het hele lichaam

Tijdens deze behandeling wordt het gehele lichaam van de patiënt verwarmd tot maximaal 39,5 graden. Met andere woorden: er wordt koorts opgewekt. Dit is tamelijk belastend voor de patiënt en daarom alleen geschikt voor mensen die in een redelijke conditie verkeren.

Lokale hyperthermie

Veruit de meeste patiënten die gebruik maken van hyperthermie worden behandeld met plaatselijke hyperthermie. Bij gelokaliseerde warmtebehandeling wordt er plaatselijk warmte aan het tumorweefsel toegevoerd. In deze gevallen wordt een gebied of plek van het lichaam selectief verwarmd, ook weer zodanig dat alleen de kankercellen hier vatbaar voor zijn. De plaatselijke verwarming verhoogt de temperatuur in de aangedane cellen tot 42,5 °C zodat ze sterven door de toename van de intracellulaire melkzuurproductie. De gelokaliseerde hoge temperatuur activeert dus het immuunsysteem en de dood van kankercellen. De naburige gezonde cellen worden hierbij niet aangetast. Deze vorm van hyperthermie kent diepe en oppervlakkige varianten van verwarming. De oppervlakkige behandeling reikt tot een centimeter of zes diepte. Lokale hyperthermie is in het geheel niet belastend voor de patiënt. Andere vorm van lokale hypothermie:

• Interstitiële hyperthermie: de artsen brengen verwarmingselementen in het weefsel om een gebied rondom een tumor te verwarmen.
• Intracavitaire hyperthermie: tumoren worden vanuit een lichaamsholte behandeld, bijvoorbeeld de slokdarm of de blaas.
• Perfusie hyperthermie: een gebied in het lichaam wordt gespoeld met verwarmde cytostatica. Een voorbeeld is de HIPEC-behandeling, een combinatie van chirurgie en chemotherapie.

De toegevoegde waarde van Hyperthermie

Bij een groot aantal typen kanker kan hyperthermie een wezenlijk onderdeel van de behandeling zijn.

Wanneer hyperthermie de enige vorm van behandeling is, zijn de resultaten tussen de 13 en 30 procent beter dan wanneer er geen enkele vorm van therapie wordt toegepast. 

In combinatie met een andere behandeling kan hyperthermie tussen de 30 en 50 procent betere resultaten teweeg brengen dan wanneer de patiënt geen hyperthermie krijgt. Denk daarbij aan radiotherapie, chemotherapie, of aan immunotherapie en hormoontherapie. Dit geldt zowel voor curatieve als voor palliatieve behandeling. Bovendien zijn er vaak minder bijwerkingen. 

Zijn er bijwerkingen?

Behandelingen met hyperthermie kennen vrijwel geen bijwerkingen. Maar er zijn situaties wanneer hyperthermie niet op haar plaats is. Bepaalde soorten pacemakers raken ontregeld door hyperthermie. Complete lichaams hypothermie mag niet worden toegepast bij patiënten als er sprake is van een slechte conditie, ernstig hartfalen, ernstige bloedarmoede en/of hartritmestoornissen of uitzaaiingen in de hersenen. Soms is na een lokale behandeling hyperthermie de huid op de plaats van de behandeling korte tijd rood.
 Sommige patiënten vinden de behandeling zwaar, vooral omdat zij last hebben van de constante warmte.

Onderzoek na hyperthermie

Hyperthermie heeft de laatste 30 jaar in de reguliere geneeskunde een enorme vlucht genomen. Er is wereldwijd veel onderzoek naar de effecten gedaan en gaat nog steeds door.

 Het nut van hyperthermie bij kankerbestrijding is niet alleen in het laboratorium aangetoond, maar ook door middel van klinisch onderzoek. Een voorbeeld is een zogeheten fase III klinisch onderzoek naar de effectiviteit van bestraling en chemotherapie in combinatie met hyperthermie bij een aantal indicaties. Onderzocht zijn terugkerende borstkanker, baarmoederkanker, slokdarmkanker, melanomen, hoofd- en halstumoren en sarcomen. Gebleken is dat hyperthermie de effectiviteit van bestraling en chemo vergroot tot zo’n 50 procent. Bovendien verminderen de bijwerkingen.

 Deze uitkomsten zijn van groot belang. Want als een geneesmiddel of een behandelmethode een gunstig beoordeling krijgt in een fase III (klinisch) onderzoek, dan geldt het in de geneeskunde als zogeheten evidence based.

 In 2011 zijn de resultaten gepubliceerd van verschillende onderzoeken naar de effecten van hyperthermie, gecombineerd met chemotherapie. Er is inmiddels aangetoond dat hyperthermie het herstel van het DNA van kankercellen die beschadigd worden door chemotherapie kan voorkomen. Bij vrouwen met baarmoederhalskanker bij wie de combinatie chemotherapie/radiotherapie/hyperthermie wordt toegepast heeft 50% van de vrouwen betere overlevingskansen. Hedendaagse klinische onderzoeken richten zich vooral op blaaskanker, maagdarmkanker, alvleesklierkanker en prostaatkanker. Er zijn sterke aanwijzingen dat hyperthermie bij nog meer indicaties de resultaten van kankerbehandelingen verbetert. Met name geldt dat voor de behandeling met hyperthermie in een vroeg stadium van kanker.